Çarh Ne Demek? Dönen Bir Kelimenin Peşinde Komik Bir Yolculuk
İzmir’de yaşayıp da “hayat zaten bir döngü” demeyen insan sayısı sanırım çok azdır. Sabah alarm çalar, beş dakika daha uyumaya çalışırsın, sonra o beş dakika mucizevi şekilde kırk beş dakikaya dönüşür. Ardından koştur koştur hazırlanırsın, otobüsü kaçırırsın, “Bugün de böyle başladı” dersin. Akşam olur, bu kez “Yarın erken kalkacağım” diye kendine ciddi bir söz verirsin. Ertesi sabah aynı sahne yeniden oynanır.
İşte tam bu noktada bazı eski kelimeler gelip hayatımıza küçük bir göz kırpar. Bunlardan biri de “çarh” kelimesidir. İlk duyulduğunda insanın aklına biraz eski bir masal kitabı, biraz da dedesinin kullandığı gizemli bir ifade gelir. Peki gerçekten Çarh ne demek?
Çarh; en temel anlamıyla çark, dönen düzenek, felek, gökyüzü, talih ve kader döngüsü gibi anlamlara gelen eski bir kelimedir. Kullanıldığı yere göre anlamı değişebilir. Bazen dönen bir mekanizmayı anlatır, bazen hayatın sürekli değişen akışını ifade eder. Yani çarh biraz “dünya dönüyor, biz de peşinden dönüyoruz” kelimesidir.
Benim gibi 25 yaşında olup hem arkadaş ortamında sürekli espri yapan hem de gece yatağa girince gün içinde söylediği cümleleri tekrar tekrar düşünen biri için çarh kelimesi oldukça ilginç geliyor. Çünkü hayat gerçekten de garip bir döngü. Sabah kahve almak için çıktığım evden akşam “Ben bugün neden bu kadar yoruldum?” diye dönebiliyorum.
Çarh Kelimesinin Anlam Dünyası: Sadece Bir Çark Değil
Çarh kelimesini sadece mekanik bir tekerlek gibi düşünmek biraz haksızlık olur. Çünkü bu kelime yüzyıllar boyunca insanların hayat anlayışında farklı anlamlar kazanmıştır.
Eskiden insanlar gökyüzünü, kaderi ve zamanın akışını anlatırken “çarh” kelimesini sıkça kullanırdı. Özellikle edebiyatta “çarh-ı felek” ifadesine rastlarız. Bu ifade genellikle “feleğin dönen çarkı”, yani hayatın değişkenliği anlamında kullanılır.
Bazen güzel şeyler olur, bazen işler ters gider. Tam işler yoluna girdi derken beklenmedik bir olay çıkar. İşte insanlar geçmişte bu durumu anlatırken biraz şiirsel şekilde “çarh böyle döndü” diyebilirdi.
Bugünkü günlük konuşmaya çevirsek belki şöyle derdik:
“Hayat yine sürpriz yaptı.”
Ama eski insanlar bunu daha havalı söylüyordu:
“Çarh-ı felek yine oyununu oynadı.”
Açıkçası kulağa daha dramatik geliyor. Ben markette istediğim ürünü bulamayınca bile bazen içimden “Çarh-ı felek bugün de beni sınadı” demek geliyor. Sonra kendime gülüyorum. Çünkü konu sadece domates alamamak ama zihnim sanki büyük bir hayat felsefesi krizi yaşıyor.
Günlük Hayatta Çarh Kavramını Anlamak
Çarh aslında hayatımızın içinde fark etmeden dolaşan bir kavramdır. Sabah işe veya okula giderken yaşadığımız küçük telaşlardan, ilişkilerimizdeki iniş çıkışlara kadar birçok yerde bu döngüyü görürüz.
Mesela arkadaş grubunda klasik bir akşam düşünelim.
Ben:
— Bu hafta çok düzenli yaşayacağım. Spora başlayacağım, erken yatacağım, sağlıklı besleneceğim.
Arkadaşım:
— Geçen hafta da aynı şeyi söyledin.
Ben:
— Evet ama bu sefer içimde farklı bir enerji var.
İki gün sonra:
— Abi bir tost söyleyelim ya, spor pazartesi başlar.
İşte benim kişisel çarh döngüm burada başlıyor.
Karar alıyorum, motive oluyorum, biraz ilerliyorum, sonra eski alışkanlıklar kapıyı çalıyor. Hayatın küçük çarkları dönüyor ve ben de bazen o çarkın üzerinde koşturan çizgi film karakteri gibi hissediyorum.
Ama işin güzel tarafı şu: Çarh sadece kötü bir döngü değildir. Sürekli değişimi de anlatır. Bugün zor olan bir şey yarın kolaylaşabilir. Bugün anlamadığımız bir konu zamanla netleşebilir. Hayatın dönmesi bazen bizi istediğimiz yere götürür.
Çarh Ne Demek? Eski Bir Kelimenin Modern Hayattaki Karşılığı
Bugün “çarh” kelimesini çok sık kullanmıyoruz. Günlük konuşmalarda daha çok “döngü”, “düzen”, “kader”, “şans” gibi kelimeler tercih ediliyor. Ancak çarh kelimesinin içinde biraz daha derin ve eski bir his var.
Mesela bir arkadaşım sürekli aynı hatayı yaptığında ona “Sen yine aynı çarkın içine girdin” diyebilirim. Ama eski tarz konuşmak istesem:
“Dostum, çarh seni yine aynı noktaya getirmiş.”
derdim.
Tabii bunu arkadaş grubunda söylesem büyük ihtimalle önce sessizlik olur, sonra herkes güler.
— Ne oldu sana? Sabah kahvaltıda tarih kitabı mı yedin?
diye sorarlar.
Çünkü bazı kelimeler sadece anlamıyla değil, taşıdığı dönemle de gelir. Çarh biraz eski bir İstanbul sokağında yürüyen, elinde baston taşıyan ama hâlâ günümüz sorunlarını anlayabilen yaşlı bir bilge gibidir.
Çarh ve İzmir’de Bir Gün: Dönen Hayat Hikâyeleri
İzmir’de yaşamanın da kendine göre bir çarhı vardır.
Sabah Kordon’da yürüyüş yapan insanlar…
Öğlen sıcaktan kaçacak yer arayanlar…
Akşam arkadaşlarıyla bir yerde oturup uzun uzun sohbet edenler…
Sonra gece eve dönüp “Bugün de güzel geçti” diyenler…
Şehirler bile kendi çarklarını döndürür.
Bazen İzmir’de vapura yetişmeye çalışırken kendimi hayatın büyük çarkında küçük bir parça gibi hissederim. Elimde kahve, kulağımda müzik, aklımda bin tane düşünce…
Dışarıdan bakan biri:
“Ne güzel, keyif yapıyor.”
diye düşünür.
Benim iç ses:
“Acaba üç yıl sonra nerede olacağım? Bu kahvenin fiyatı neden bu kadar arttı? Dün söylediğim espri acaba komik miydi?”
Evet, bazen beynim gereğinden fazla mesai yapıyor. Kendi kendime hayat analizi yaparken bir bakıyorum, aslında sadece kahve içmeye çıkmışım.
Belki de çarh tam olarak bunu anlatıyor. Büyük olaylarla küçük anların aynı döngü içinde birleşmesini…
Çarh Kelimesinin Edebiyattaki Yeri
Edebiyatta çarh kelimesi özellikle klasik şiirde önemli bir yere sahiptir. Şairler çoğu zaman hayatın değişkenliğini, kaderin belirsizliğini ve zamanın geçişini anlatmak için bu kelimeyi kullanmıştır.
“Çarh döndü” ifadesi aslında sadece fiziksel bir dönüş değildir. İnsanların yaşadığı değişimleri, yükselişleri ve düşüşleri anlatır.
Bugün modern dünyada da benzer ifadeler kullanıyoruz.
“Hayatın ne getireceği belli olmaz.”
“Bugün var, yarın yok.”
“Dünya küçük.”
“Devran döner.”
Bunların hepsinde çarhın ruhuna benzeyen bir anlam vardır.
Çünkü insanlık yüzyıllardır aynı şeyi düşünüyor: Hayat sürekli hareket ediyor.
Sabit kalan tek şey belki de hiçbir şeyin sabit kalmaması.
Kendimle Dalga Geçtiğim Çarh Anları
Benim hayatımda çarh kelimesini anlatacak çok fazla örnek var.
Mesela telefonumu kaybettiğimi düşünüp evin içinde yarım saat aradığım oldu. Sonra telefonun elimde olduğunu fark ettim.
O an kendi kendime:
“Sen gerçekten hayatın gizemlerini çözmeye çalışan bir insansın.”
dedim.
Bir başka klasik durum:
Bir yere geç kalırım.
“Bir daha asla son dakikaya bırakmayacağım.”
derim.
Bir hafta sonra:
“Daha on dakika var, yetişirim.”
mantığıyla yine aynı şeyi yaparım.
İşte çarh burada devreye giriyor. Aynı hareket, farklı gün, aynı sonuç.
Ama insan bazen böyle öğreniyor. Hayatın çarkları dönerken biz de kendimizi tanıyoruz.
Çarh Ne Demek? Kısa Bir Kelimeden Büyük Bir Hayat Dersine
Çarh kelimesi bize aslında basit ama önemli bir şeyi hatırlatıyor: Her şey hareket hâlinde.
Bugün yaşadığımız sorunlar sonsuza kadar sürmeyebilir. Bugün sahip olduğumuz güzel şeyler de aynı şekilde değişebilir. Hayat sürekli dönen bir düzen içinde ilerler.
Bazen bu dönüş bizi yorabilir.
Bazen şaşırtabilir.
Bazen de beklemediğimiz güzelliklere götürebilir.
Önemli olan bu dönüş sırasında kendimizi kaybetmemektir.
Çünkü hayatın çarkları dönerken herkes kendi hikâyesini yaşar. Kimi hızlı döner, kimi yavaş. Kimi büyük kararlarla değişir, kimi küçük anlarla.
Ben de kendi küçük dünyamda bazen fazla düşünen, bazen fazla gülen biri olarak bu döngünün içindeyim. Arkadaşlarımla kahkaha atarken de, gece sessizce geleceği düşünürken de hayatın çarhının döndüğünü hissediyorum.
Belki de mesele çarhın nereye döndüğü değil.
Belki mesele, o dönüş sırasında nasıl biri olduğumuz.
Çünkü hayat dönmeye devam ediyor. Biz de bazen kahkahalarla, bazen düşüncelerle, bazen de elimizde yarım kalmış bir kahveyle bu büyük çarkın içinde yolumuza devam ediyoruz.
Şunları da İnceleyin: Tohumlar kaç gün suda bekletilir ?